Касымалиев: ЕАЭБ өз алдынча дүйнөнүн өнүккөн бир уюмуна айланышы керек

ЕАЭБ энергетикалык, азык-түлүк коопсуздугуна жана транспорттук байланышка таянган өз алдынча дүйнөнүн өнүккөн бир уюмуна айланышы керек. Бул тууралуу Кыргыз Республикасынын Министрлер Кабинетинин Төрагасы – Кыргыз Республикасынын Президентинин Администрациясынын Жетекчиси Адылбек Касымалиев Евразия өкмөттөр аралык кеңешинин кеңейтилген курамдагы кезектеги жыйынында сүйлөгөн сөзүндө билдирди.

Министрлер Кабинетинин Төрагасынын сөзүнүн тексти:

“Урматтуу Өкмөт башчылары,

кымбаттуу жыйындын катышуучулары,

Сиздерди Евразия өкмөттөр аралык кеңештин жайкы жыйынында тосуп алганыма кубанычтамын. Бул өзгөчө жайдын жагымдуу маанайы мазмундуу диалогго өбөлгө түзүп, өз ара түшүнүшүүнү бекемдеп жана натыйжалуу чечимдерди иштеп чыгууга шарт түзөт деп ишенем.

Байкоочу катары катышып жаткан Өзбекстан Республикасынын Премьер-министри, урматтуу Абдулла Нигматович Ариповду тосуп алууга уруксат этиңиздер.

Өкмөттөр аралык кеңештин жайкы жыйындарын дал ушул Ысык-Көлдө өткөрүү Кыргызстан үчүн жакшы салт болуп калды. Биз жыл сайын Евразиялык интеграциянын актуалдуу маселелерин талкуулоо үчүн чогулуп турабыз жана кызматташтык күн тартибибиз барган сайын көп кырдуу болууда. Бул биздин Биримдигибиздин туруктуу өнүгүүсүн жана кызматташтык чөйрөлөрүнүн кеңейишин айкын чагылдырып турат.

Урматтуу достор,

Жыйыныбыздын күн тартиби абдан жыш. Кечээ биз тар чөйрөдө өтө ачык жана мазмундуу талкуу жүргүзүп, азык-түлүк коопсуздугун камсыздоо боюнча биргелешкен аракеттерибиз тууралуу кеңири баяндаманы уктук.

Жогорку кеңештин жыйынындагы сөзүндө урматтуу Садыр Нургожоевич Жапаров агроазык-түлүк секторубузду чыңдай турган жана калкты коопсуз, жеткиликтүү азык-түлүк менен камсыз кыла турган конкреттүү чаралар менен механизмдерди макулдашуу зарылдыгын белгиледи.

Мен бул жааттагы иштерди улантуу жана күчөтүү керек деп ишенем. Заманбап чакырыктар бизден кырдаалды талдоону гана эмес, ошондой эле тез жооп кайтаруу үчүн натыйжалуу, биргелешкен механизмдерди иштеп чыгууну талап кылат.

Мындай чакырыктардын бири – дүйнөлүк азык-түлүк бааларынын өсүшү. Азык-түлүк инфляциясы социалдык чыңалуунун булагына айланууда. Бул инфляциянын туруктуу басымын эске алганда өзгөчө актуалдуу.

Ушуга байланыштуу, Комиссия айыл чарба рынокторундагы кырдаалга активдүү мониторинг жүргүзүүнү улантышы жана мүчө мамлекеттерден алынган маалыматтарды эске алуу менен тартыштык же баалардын жогорулашы күтүлгөн учурларда, бул тармактагы тең салмактуулуктун бузулуу тобокелдиктерин ыкчам жумшартууга мүмкүндүк бере турган чечимдерди кабыл алуу үчүн Биримдиктин органдарына өз убагында сунуштарды киргизип турушу маанилүү деп эсептейм.

Урматтуу кесиптештер,

Сиздердин көңүлүңүздөрдү ЕАЭБдин бизнес жана жарандар үчүн жагымдуулугун тынымсыз арттыруу, механизмдерибизди өзгөрүп жаткан экономикалык реалдуулукка өз убагында ылайыкташтыруу жана зарыл болгон учурда аларды ишке ашырууга карата мамилелерибизди кайра карап чыгуу зарылдыгына бургум келет.

Бул иште Биримдиктин жалпы рынокторун натыйжалуу калыптандыруу өзгөчө мааниге ээ. Дал ушул рыноктор товарлардын, кызмат көрсөтүүлөрдүн, капиталдын жана жумушчу күчүнүн эркин жүгүртүлүшү үчүн негиз болуп кызмат кылууга, ошону менен бирге мүчө мамлекеттер үчүн реалдуу атаандаштык артыкчылыктарды жана экономикалык өсүштүн кошумча мүмкүнчүлүктөрүн камсыз кылууга багытталган.

Буга мисал катары бүгүн каралып жаткан брокерлерге жана дилерлерге уюшкан биржа соодасына кирүү мүмкүнчүлүгүн берүү жөнүндө келишимдин долбоорун келтирүүгө болот.

Бул келишимди ишке ашыруу каржы рыногунун катышуучуларынын мүчө мамлекеттердин инфраструктурасына кирүү мүмкүнчүлүгүн кеңейтет, инвестициялык активдүүлүктү жогорулатат жана Биримдигибиздин ичинде заманбап жана натыйжалуу жалпы каржы мейкиндигин түзүүгө дагы бир салым кошот.

Ошол эле учурда, мен Биримдиктин жалпы рынокторун түзүү менен байланышкан тобокелдиктерди да карап чыгышым керек.

Мисалы, бүгүн биз климаттык күн тартиби боюнча кызматташууга жалпы мамилелерди ишке ашыруудагы жетишилген ийгиликтерди карап чыктык.

Айрым өлкөлөрдө көмүртек боюнча жөнгө салуу чаралары тышкы соодада маанилүү факторго айланып жатканын көрүп турабыз.

Кыргызстан бирдиктүү ыкмаларды толугу менен колдойт жана улуттук методологиялардагы айырмачылыктар жалпы рыногубузду бөлүп-жарган тоскоолдуктарга айланбашын камсыздоону жактайт.

Экинчи мисал – бул платформалык экономиканы жөнгө салуу маселеси. Заманбап санариптик соода ички өнүгүүбүздүн кыймылдаткыч күчүнө айланышы керек.Бирок, улуттар үстүндөгү эрежелердин жоктугу чек ара аралык тоскоолдуктарды жаратуу жана мамлекет, бизнес жана жарандардын ортосундагы кызыкчылыктардын тең салмактуулугун бузуу коркунучун туудурат.

Бүгүн кол коюлуп жаткан Товарлар боюнча электрондук соода жөнүндө макулдашуу өз убагында кабыл алынган кадам болуп саналат. Ал биздин биргелешкен өнүгүүбүздө, ошондой эле Биримдиктин ички рыногунда бизнес жүргүзүү үчүн заманбап, ачык-айкын жана алдын ала болжолдоого боло турган шарттарды түзүүдө маанилүү этап болуп эсептелет.

ЕАЭБдин Бажы кодексине үчүнчү өлкөлөр менен электрондук сооданы жөнгө салуучу өзгөртүүлөр келерки жылдын башында күчүнө кирет.

Баарыбыздын жалпы максаттарыбыз бар: керектөөчүлөрдүн укуктарын коргоо, рыноктун ачык-айкындуулугун жогорулатуу жана мыйзамсыз товарлардын жүгүртүлүшүнө каршы күрөшүү.

Улуттук чечимдерди ишке ашырууда мүчө мамлекеттердин ортосундагы тыгыз кызматташуу мындай чаралар Биримдиктин ички рыногунда товарлардын эркин жүрүшүнө жаңы тоскоолдуктарды жаратпашы үчүн фундаменталдык мааниге ээ.

Урматтуу катышуучулар,

Бүгүнкү күн тартиби биз интеграцияны тереңдетүү жолу менен ырааттуу алга жылып жатканыбызды ачык көрсөтүп турат.

Финансы жана соода чөйрөсүндөгү келишимден тышкары, бүгүн биз кызматташуубуздун жаңы багытын караган дагы бир эл аралык келишимге кол коюуга даярданып жатабыз, мен аны маанилүү деп эсептейм, бул биздин кызматташтыгыбыздын жаңы багытын карайт.

Бул Академиялык наамдарды өз ара таануу жөнүндө келишим. Бул документке кол коюу Евразия экономикалык биримдигинин илимий-технологиялык мейкиндигин өнүктүрүүгө карай дагы бир практикалык кадам болот.

Бүгүнкү күндө биз билимге негизделген экономикага өтүү жөнүндө көбүрөөк айтып жатабыз, мында адам капиталы, илимий иштеп чыгуулар жана заманбап технологиялар атаандаштыкка жөндөмдүүлүктүн негизги факторлоруна айланып баратат.

Мындай шарттарда илимий кызматташтыкты, академиялык мобилдүүлүктү жана жогорку квалификациялуу кадрларды даярдоону өнүктүрбөстөн туруп, интеграцияны тереңдетүү мүмкүн эмес.

Бул үчүн зарыл болгон негиз Биримдиктин алкагында буга чейин эле түзүлгөн. ЕАЭБдин илимий-техникалык өнүгүүсүнүн стратегиялык программасы жактырылды, Евразиялык тармактык университет иштеп жатат жана өлкөлөрүбүздүн илимий уюмдарынын ортосундагы кызматташтык кеңейүүдө.

Акыр-аягы, биз биргелешкен Евразиялык илимий-технологиялык мейкиндикти калыптандыруу багытында жылышыбыз керек.

Технологиялык платформалар аркылуу илимди өнөр жай менен интеграциялоо — биргелешкен илимий-изилдөө жана тажрыйба-конструктордук иштерден жана компетенция борборлорун түзүүдөн баштап, натыйжаларды сериялык өндүрүшкө киргизүүгө чейинки толук циклди камсыз кылып, ЕАЭБ үчүн эгемендүү технологиялык базаны түзүшү зарыл.

Урматтуу кесиптештер,

Кечээ биз Евразия экономикалык биримдиги менен үчүнчү өлкөлөрдүн ортосундагы соода-экономикалык кызматташтыктын жүрүшүн карап чыктык. Салыштырмалуу кыска убакыттын ичинде соода келишимдерибиздин тармагы кыйла кеңейди.

Акыркы эки жылдын ичинде эле Индонезия, Бириккен Араб Эмираттары жана Моңголия менен эркин соода жөнүндө келишимдерге кол коюлду, булар Вьетнам, Иран, Сербия жана Кытай Эл Республикасы менен мурда түзүлгөн келишимдерди толуктап турат.

Бул биздин тышкы соода байланыштарыбыздын географиялык чөйрөсүнүн кеңейип жатканын жана эл аралык өнөктөштөрдүн Евразия экономикалык бирлиги менен кызматташууга болгон кызыгуусунун өсүп жатканын көрсөтүп турат.

Ошол эле учурда, Биримдик өз рынокторун тышкы өнөктөштөр үчүн канчалык активдүү ачкан сайын, мүчө мамлекеттердин экономикаларынын атаандаштыкка жөндөмдүүлүгүн жогорулатуучу ички механизмдер ошончолук күчтүү болушу керектигин белгилей кетүү зарыл. Бул — бирдиктүү саясаттын эки тарабы жана алар өз ара айкалышта өнүгүүгө тийиш.

Дал ушул контекстте коргоо чаралары жана тарифтик саясатты колдонуу менен катар кооперациялык долбоорлорду каржылоо механизми өзгөчө мааниге ээ болот.

Бирок, бүгүнкү күндө бул механизмдин учурдагы параметрлери негизинен Биримдиктин ири экономикаларына багытталганын, ал эми экономикасы чакан мамлекеттер үчүн анын практикалык жеткиликтүүлүгү чектелүү бойдон калып жатканын моюнга алышыбыз керек.

Биз Евразия экономикалык бирлигинин чындап өз ара пайдалуу жана туруктуу өнүгүүсүнө төмөнкүлөрдү айкалыштырган комплекстүү мамиле гана кепилдик бере аларына терең ишенебиз: жакшы ойлонулган тышкы соода стратегиясы, түзүлүп жаткан макулдашуулардын кесепеттерине объективдүү баа берүү жана өнөр жай менен кызматташтыкты колдоонун натыйжалуу ички механизмдери.

Урматтуу достор!

Биздин чечимдерибиз ишкерлер коомчулугубузга жана жарандарыбызга түздөн-түз таасирин тийгизет. «Евразиялык экономикалык жол» декларациясы 2030-жылга чейинки стратегиялык багытты аныктаган жана бүгүнкү күндө ал багыт бекитилген Иш-чаралар планында конкреттүү түргө ээ болууда.

Максат өзгөрүүсүз калууда: ЕАЭБ энергетикалык жана азык-түлүк коопсуздугуна, ошондой эле транспорттук байланышка таянган, өз алдынча көп тармактуу дүйнөнүн өнүккөн уюмуна айланышы керек.

Бул үчүн декларацияларды азайтып, реалдуу долбоорлорду көбөйтүү, тоскоолдуктарды азайтып, өз ара ишенимди бекемдөө талап кылынат.

Прагматикалык жана макулдашылган аракеттер аркылуу гана биз «Евразиялык экономикалык жолго» мазмундуу маани бере алабыз”.